را كه پس از فوت و دفن و كفن پيامبر ، به عنوان گردآورنده معرفى مىكند ، على ( ع ) است . برخى ، نخستين حركت و اقدام رسمى را به ابو بكر پس از قتل يمامه نسبت مىدهند . سجستانى صاحب كتاب المصاحف روايت مىكند كه عمر اين دستور را داد و او نخستين كسى بود كه قرآن را جمع آورى كرد ، و انس بن مالك مىگويد : نخستين كس ، عثمان بن عفان بود . « 1 » مجموع اين اخبار بنا بر گردآورى و گزارش آية اللّه خويى ( ره ) در تفسير البيان به 22 روايت مىرسد . « 2 » بحث و بررسى اين روايات از آن جا اهميت دارد كه اگر اعتماد به اين دسته از روايات مورد تأمل و ترديد قرار گيرد ، همه بحث‌ها دربارهء گردآورى و تأليف قرآن پس از پيامبر ، مورد خدشه وارد مىشود ، زيرا محكم‌ترين دليل قائلان به اجتهادى بودن ترتيب قرآن ، همين روايات است . شايد يكى از موانع مهم براى برخى از محققان نسبت به پذيرش توقيفيت ترتيب سوره‌ها ، همين اخبار بوده است ، بدين جهت ، مرحوم آية اللّه خويى كه از وفاداران سرسخت جمع‌آورى و تدوين قرآن در عهد پيامبر است ، پس از سيد مرتضى كه رسما به موضوع توقيفيت ترتيب سوره‌ها تصريح مىكند و مىگويد : « ان القرآن كان على عهد رسول اللَّه مجموعا مؤلفا على ما هو عليه الآن » « 3 » ، نخستين عالم شيعى است كه به نقد روايات مىپردازد و صحت و اتقان اين مجموعه اخبار را رد مىكند . پيش از آن كه بخواهيم به بررسى و نقد روايات بپردازيم و چند و چون اين حادثه تاريخى را در شكل معقول و قابل توجيه بپذيريم ، يادآورى نكاتى چند

--> ( 1 ) همان مدرك ؛ و سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 203 ؛ كنز العمال ، ج 2 / 571 . ( 2 ) خويى ، البيان / 249 - 240 . ( 3 ) طبرسى ، مجمع البيان ، ج 1 / 15 به نقل از رساله طرابلسيات سيد مرتضى .